Ekspozycja, która działa również bez ścieżki dźwiękowej
Muzea coraz chętniej sięgają po dźwięk. Audioprzewodniki, nagrania z narracją, instalacje dźwiękowe, filmy wprowadzające w salach. Dla większości zwiedzających to wzbogacenie wizyty, dla części odbiorców oznacza jednak, że fragment ekspozycji pozostaje poza zasięgiem. Sprawdzenie, ile treści przepada po wyciszeniu całej wystawy, jest dobrym ćwiczeniem dla zespołu przygotowującego nową odsłonę.
Trzy warstwy treści na wystawie
Zwiedzający odbiera wystawę w kilku warstwach jednocześnie. Pierwsza to sam obiekt i jego układ w przestrzeni. Druga to opisy, etykiety i plansze. Trzecia to warstwa opowiadana: przewodnik, nagranie, film. Problem pojawia się wtedy, gdy trzecia warstwa zawiera informacje, których nie ma w dwóch pozostałych, bo wtedy część wystawy istnieje tylko dla osób słyszących.
Prosta zasada porządkuje ten temat: wszystko, co jest niezbędne do zrozumienia ekspozycji, powinno istnieć w formie wizualnej. Narracja może rozszerzać i pogłębiać, natomiast nie powinna pozostawać samodzielnym nośnikiem ważnego wątku.
Film w sali wystawowej
Materiały wideo to najczęstsze miejsce, w którym wystawa się zacina. Przydaje się rozdzielenie dwóch przypadków. Film z lektorem albo wypowiedziami wymaga napisów, a przy dłuższych formach także wersji z przekładem na polski język migowy. Film bez słów, oparty na obrazie i montażu, broni się sam, a sprawdzenia wymaga jedno: czy nie zawiera istotnych informacji obecnych tylko w dźwięku.
Przy zamawianiu produkcji warto od razu wpisać napisy do zakresu zlecenia. Dorobienie ich po fakcie oznacza kolejne zamówienie, uzgodnienia z wykonawcą i zwykle wyższy koszt niż ujęcie tego w pierwotnej umowie. Poniższe zestawienie porządkuje, czego wymaga który rodzaj materiału na wystawie.
| Rodzaj materiału | Co zapewnić |
|---|---|
| Krótka etykieta dźwiękowa przy obiekcie | ten sam tekst w formie pisanej na planszy |
| Film z lektorem lub wypowiedziami | napisy, przy dłuższych formach przekład na język migowy |
| Nagranie bez słów | sprawdzenie, czy sens nie zależy od ścieżki dźwiękowej |
| Audioprzewodnik | wersja tekstowa lub migowa dostępna w tym samym punkcie trasy |
Oprowadzanie dla grupy z osobą niesłyszącą
Przewodnik przyzwyczajony do mówienia w ruchu musi zmienić kilka nawyków. Najważniejsze z nich są proste i nie wymagają przygotowania merytorycznego.
- zatrzymanie się przy obiekcie i mówienie dopiero wtedy, gdy grupa stoi;
- ustawienie twarzą do odbiorców, nie do eksponatu;
- unikanie mówienia w kontrze do okna, bo twarz staje się wtedy ciemną plamą;
- wskazywanie ręką obiektu, o którym mowa, żeby było jasne, do czego odnosi się opowieść;
- powtarzanie pytań zadanych przez innych uczestników.
Jeżeli w grupie jest tłumacz języka migowego, potrzebuje on miejsca obok przewodnika i dobrego światła. Odbiorca patrzy naprzemiennie na tłumacza i na obiekt, więc odległość między nimi decyduje o tym, ile z opowieści zostanie odebrane.
Sprawdzian, który warto zrobić przed otwarciem
Przed udostępnieniem nowej wystawy dobrze jest przejść ją w ciszy, z wyłączonym dźwiękiem w każdym stanowisku multimedialnym, i zanotować miejsca, w których zwiedzanie traci sens. To ćwiczenie zajmuje mniej czasu niż przygotowanie jednej planszy, a wskazuje konkretne punkty do poprawy. Zwykle okazuje się, że wystarczy dopisać kilka zdań na etykiecie i dodać napisy do jednego filmu.
Ostatnim elementem jest obsługa: kasa, informacja i szatnia. Nawet najlepiej przygotowana ekspozycja nie pomoże, jeżeli pierwsza rozmowa w budynku zakończy się niepowodzeniem. O tym, jak ułożyć całą ścieżkę wizyty, piszemy szerzej w materiale o tym, jak wygląda przygotowanie instytucji kultury na wizytę osoby głuchej.
